Około 1800 r. p.n.e. na części obszarów dzisiejszej Polski rozpoczęła się epoka brązu. Był to okres stopniowego upowszechniania się przedmiotów wykonywanych z brązu, czyli stopu miedzi i cyny. Nie oznaczało to jednak natychmiastowego zniknięcia narzędzi kamiennych. Przez długi czas obok przedmiotów metalowych nadal używano narzędzi wykonywanych z kamienia, drewna i kości. Z czasem znaczenie wyrobów kamiennych stopniowo malało.
W późnej epoce brązu na znacznych obszarach dzisiejszej Polski rozwinęła się kultura łużycka. W archeologii termin „kultura” oznacza zespół charakterystycznych zabytków i zwyczajów, występujących na określonym obszarze i w określonym czasie. Do najważniejszych cech kultury łużyckiej należały m.in. charakterystyczne formy ceramiki, przedmioty z brązu oraz powszechny obrządek ciałopalny.
Kultura łużycka nie była jednak jednolita przez cały okres swojego istnienia. Rozwijała się przez wiele stuleci, od późnej epoki brązu aż do wczesnej epoki żelaza. W tym czasie zachodziły w niej liczne zmiany, dlatego nie można powiedzieć, że przez około tysiąc lat nie następowały żadne przemiany kulturowe.
Około VIII w. p.n.e. na terenach zajmowanych przez ludność kultury łużyckiej zaczęły powstawać liczne osady obronne. Jedną z najbardziej znanych jest Biskupin, położony na półwyspie Jeziora Biskupińskiego w Wielkopolsce.
Osada w Biskupinie została zbudowana na podmokłym terenie, który wówczas miał charakter wyspy. Otoczono ją potężnym drewniano-ziemnym wałem obronnym. Wewnątrz znajdowały się regularnie rozmieszczone domostwa, ustawione wzdłuż drewnianych ulic. Do osady prowadził pomost, a wejścia strzegła brama.
Datowanie Biskupina zostało dokładnie ustalone dzięki dendrochronologii, czyli metodzie polegającej na analizie rocznych przyrostów drzew. Większość drewna wykorzystanego do budowy osady pochodziła ze ścinki zimowej na przełomie 738 i 737 r. p.n.e. Nie oznacza to jednak, że dokładnie w 737 r. p.n.e. nastąpiło jedno wydarzenie zwane „założeniem Biskupina” — budowa osady była procesem.
Biskupin był dużą osadą. Znajdowało się w nim ponad sto domostw, a liczbę mieszkańców szacuje się na kilkaset do około 1000–1200 osób, zależnie od przyjętej metody obliczeń. Mieszkańcy zajmowali się przede wszystkim rolnictwem i hodowlą zwierząt, ale także rybołówstwem, łowiectwem oraz różnymi rzemiosłami.
Na podstawie znalezisk archeologicznych można stwierdzić, że domostwa w Biskupinie były do siebie bardzo podobne. Nie oznacza to jednak, że możemy z całą pewnością stwierdzić brak jakichkolwiek różnic społecznych. Archeologia pozwala dostrzec pewne podobieństwa w zabudowie i wyposażeniu, ale nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że całe społeczeństwo było całkowicie egalitarne.
Schyłek kultury łużyckiej
Pod koniec epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza kultura łużycka zaczęła stopniowo tracić swoje wcześniejsze znaczenie. Proces ten nie nastąpił nagle i nie miał jednej, pewnej przyczyny. Wpływ mogły mieć między innymi zmiany klimatyczne, przemiany gospodarcze, zmiany sieci osadniczej oraz kontakty i konflikty z innymi społecznościami.
Jednym z czynników, które mogły przyczynić się do destabilizacji części osadnictwa łużyckiego, były wyprawy Scytów. Byli oni koczowniczym ludem zamieszkującym stepy na północ od Morza Czarnego. Na ziemiach polskich znaleziono zabytki związane z ich kulturą, m.in. charakterystyczne groty strzał. Jednym z najważniejszych znalezisk jest skarb z Witaszkowa nad Odrą, zawierający przedmioty o cechach scytyjskich.
Nie można jednak stwierdzić, że Scytowie byli jedyną przyczyną upadku kultury łużyckiej. Ich wyprawy były prawdopodobnie jednym z kilku czynników wpływających na sytuację ludności zamieszkującej ziemie polskie.
W tym samym czasie rozwijała się kultura pomorska, która zajęła część obszarów wcześniej związanych z kulturą łużycką. Proces ten nie musiał mieć wszędzie charakteru podboju. Mógł obejmować zarówno migracje ludności, zmiany gospodarcze i polityczne, jak i stopniowe przemiany oraz asymilację różnych społeczności.
Dlatego obecnie za bardziej poprawne uważa się stwierdzenie, że kultura łużycka stopniowo przekształcała się i zanikała w wyniku wielu nakładających się procesów, a nie w wyniku jednego wydarzenia. Jej schyłek przypada zasadniczo na V–IV w. p.n.e., choć w różnych regionach proces ten przebiegał w różnym czasie.
W późnej epoce brązu na znacznych obszarach dzisiejszej Polski rozwinęła się kultura łużycka. W archeologii termin „kultura” oznacza zespół charakterystycznych zabytków i zwyczajów, występujących na określonym obszarze i w określonym czasie. Do najważniejszych cech kultury łużyckiej należały m.in. charakterystyczne formy ceramiki, przedmioty z brązu oraz powszechny obrządek ciałopalny.
Kultura łużycka nie była jednak jednolita przez cały okres swojego istnienia. Rozwijała się przez wiele stuleci, od późnej epoki brązu aż do wczesnej epoki żelaza. W tym czasie zachodziły w niej liczne zmiany, dlatego nie można powiedzieć, że przez około tysiąc lat nie następowały żadne przemiany kulturowe.
Około VIII w. p.n.e. na terenach zajmowanych przez ludność kultury łużyckiej zaczęły powstawać liczne osady obronne. Jedną z najbardziej znanych jest Biskupin, położony na półwyspie Jeziora Biskupińskiego w Wielkopolsce.
Osada w Biskupinie została zbudowana na podmokłym terenie, który wówczas miał charakter wyspy. Otoczono ją potężnym drewniano-ziemnym wałem obronnym. Wewnątrz znajdowały się regularnie rozmieszczone domostwa, ustawione wzdłuż drewnianych ulic. Do osady prowadził pomost, a wejścia strzegła brama.
Datowanie Biskupina zostało dokładnie ustalone dzięki dendrochronologii, czyli metodzie polegającej na analizie rocznych przyrostów drzew. Większość drewna wykorzystanego do budowy osady pochodziła ze ścinki zimowej na przełomie 738 i 737 r. p.n.e. Nie oznacza to jednak, że dokładnie w 737 r. p.n.e. nastąpiło jedno wydarzenie zwane „założeniem Biskupina” — budowa osady była procesem.
Biskupin był dużą osadą. Znajdowało się w nim ponad sto domostw, a liczbę mieszkańców szacuje się na kilkaset do około 1000–1200 osób, zależnie od przyjętej metody obliczeń. Mieszkańcy zajmowali się przede wszystkim rolnictwem i hodowlą zwierząt, ale także rybołówstwem, łowiectwem oraz różnymi rzemiosłami.
Na podstawie znalezisk archeologicznych można stwierdzić, że domostwa w Biskupinie były do siebie bardzo podobne. Nie oznacza to jednak, że możemy z całą pewnością stwierdzić brak jakichkolwiek różnic społecznych. Archeologia pozwala dostrzec pewne podobieństwa w zabudowie i wyposażeniu, ale nie daje podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że całe społeczeństwo było całkowicie egalitarne.
Schyłek kultury łużyckiej
Pod koniec epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza kultura łużycka zaczęła stopniowo tracić swoje wcześniejsze znaczenie. Proces ten nie nastąpił nagle i nie miał jednej, pewnej przyczyny. Wpływ mogły mieć między innymi zmiany klimatyczne, przemiany gospodarcze, zmiany sieci osadniczej oraz kontakty i konflikty z innymi społecznościami.
Jednym z czynników, które mogły przyczynić się do destabilizacji części osadnictwa łużyckiego, były wyprawy Scytów. Byli oni koczowniczym ludem zamieszkującym stepy na północ od Morza Czarnego. Na ziemiach polskich znaleziono zabytki związane z ich kulturą, m.in. charakterystyczne groty strzał. Jednym z najważniejszych znalezisk jest skarb z Witaszkowa nad Odrą, zawierający przedmioty o cechach scytyjskich.
Nie można jednak stwierdzić, że Scytowie byli jedyną przyczyną upadku kultury łużyckiej. Ich wyprawy były prawdopodobnie jednym z kilku czynników wpływających na sytuację ludności zamieszkującej ziemie polskie.
W tym samym czasie rozwijała się kultura pomorska, która zajęła część obszarów wcześniej związanych z kulturą łużycką. Proces ten nie musiał mieć wszędzie charakteru podboju. Mógł obejmować zarówno migracje ludności, zmiany gospodarcze i polityczne, jak i stopniowe przemiany oraz asymilację różnych społeczności.
Dlatego obecnie za bardziej poprawne uważa się stwierdzenie, że kultura łużycka stopniowo przekształcała się i zanikała w wyniku wielu nakładających się procesów, a nie w wyniku jednego wydarzenia. Jej schyłek przypada zasadniczo na V–IV w. p.n.e., choć w różnych regionach proces ten przebiegał w różnym czasie.
0
0
6 odsłon